KESJULY18

2019-08-01 10:40:03
Τεχνικές διαχείρισης «ανάρμοστης»  συμπεριφοράς μαθητών από εκπαιδευτικούς

Τεχνικές διαχείρισης «ανάρμοστης» συμπεριφοράς μαθητών από εκπαιδευτικούς


ΤΗΣ ΜΑΡΙΑΣ ΣΤΥΛΙΑΝΟΥ*

Είναι ευρέως παραδεκτό πως ο εκπαιδευτικός σε όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης έρχεται αντιμέτωπος με προβληματικές συμπεριφορές μαθητών/τριών που πηγάζουν από διαφορετικές αιτίες. Σημαντικός  παράγοντας που συμβάλλει στη σωστή διαχείριση της συμπεριφοράς, στη βελτίωση της απόδοσης των μαθητών και γενικότερα αναβαθμίζει την ποιότητα του μαθήματος είναι η γνώση  και η εφαρμογή  από πλευράς εκπαιδευτικού επιτυχημένων στρατηγικών (Behets, 1997· Siedentop, 2002· Slavin, 2003).  

Η ικανότητα του να χρησιμοποιεί με επιδεξιότητα ποικιλία στρατηγικών για να διαχειριστεί τις διαφορετικές καταστάσεις που προκύπτουν στην τάξη, διαφοροποιώντας και προσαρμόζοντας τη διδασκαλία στις ανάγκες διαφορετικών μαθητών είναι παράγοντας που τον καθιστά ως αποτελεσματικό διδάσκοντα  (Darling-Hammond, 2000·Κασσωτάκης & Φλουρής, 2005· Protheroe,2004).

Μερικές τεχνικές οι οποίες αναφέρονται στη βιβλιογραφία και μπορούν να εφαρμοστούν είναι οι πιο κάτω:

ΘΕΤΙΚΗ ΕΝΙΣΧΥΣΗ

Ο /η εκπαιδευτικός  επιλέγει τις θετικές συμπεριφορές που θα επιβραβεύει μέσα στην τάξη. Για παράδειγμα, μία επιθυμητή  συμπεριφορά είναι το κάθε παιδί να εκτελεί τις εργασίες του χωρίς να μιλάει στο διπλανό του μέχρι να τελειώσει (συγκέντρωση προσοχής).

ΑΠΟΣΒΕΣΗ

Ο /η εκπαιδευτικός  επιλέγει τις συμπεριφορές που επιθυμεί να εξαλειφθούν. Κάθε φορά που ένας μαθητής/τρια εκδηλώνει την μη αποδεκτή συμπεριφορά (π.χ. μιλάει χωρίς άδεια), ο /η εκπαιδευτικός δεν αντιδρά καθόλου σε αυτή την συμπεριφορά. Έτσι, ο/η μαθητής/τρια  δεν αποκτά την προσοχή που ίσως θέλει και σταδιακά σταματά να μιλά χωρίς άδεια. Είναι πολύ πιθανό, η απόσβεση να επιφέρει προσωρινή έξαρση της συμπεριφοράς του/της μαθητή/τριας, γι αυτό είναι σημαντικό ο /η εκπαιδευτικός  να διατηρήσει μία σταθερή και ψύχραιμη στάση.

ΥΠΕΡΔΙΟΡΘΩΣΗ

Ο/η μαθητής/τρια εκδηλώνει μία μη-αποδεκτή συμπεριφορά (π.χ. χαλάει τα παιγνίδια των άλλων παιδιών) και ο /η εκπαιδευτικός  ζητά

από το παιδί να τα ξαναφτιάξει όπως ήταν (αποκαταστατική υπερδιόρθωση).  Ακόμη, μπορεί να δείξει στο παιδί  πώς να ασχολείται δημιουργικά με τα παιγνίδια (υπερεξάσκηση μιας θετικής δεξιότητας).  Ή ακόμη, όταν ένας/μια μαθητής/τρια μιλάει με θυμό  και χρησιμοποιεί άσχημες εκφράσεις, ο /η εκπαιδευτικός  απαιτεί από τον/τη μαθητή/τρια να μιλά με θετικές εκφράσεις και με ηρεμία.

ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ

Ένας/μια  μαθητής/τρια  μιλάει και πειράζει συνέχεια το διπλανό του/της.  Ο /η εκπαιδευτικός  οδηγεί τον/τη μαθητή/τρια σε ένα χώρο με ελάχιστα ερεθίσματα για να  αποκτήσει την ηρεμία του και να μπορεί να επιστρέψει στο  θρανίο. Έτσι μπορεί να καθίσει στο «θρανίο της σκέψης ή της ηρεμίας» μέσα στην τάξη για κάποιο χρονικό διάστημα μέχρι να είναι σε θέση να ξαναγυρίσει στη θέση του και να συνεχίσει τη δραστηριότητά του.

ΣΤΑΔΙΑΚΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ

Ο /η εκπαιδευτικός  παρατηρεί τον/τη μαθητή/τρια με το πρόβλημα συμπεριφοράς (π.χ. όταν είναι να γράψει, μιλάει συνέχεια στο διπλανό του και σηκώνεται από τη θέση του) και τον/την ενισχύει κάθε φορά που εκείνος εκδηλώνει θετικές συμπεριφορές. Για παράδειγμα επαινεί το/την  μαθητή/τρια  όταν γράφει χωρίς να μιλάει στο διπλανό του/της και παραμένει έστω για λίγο στη θέση του. Έτσι σταδιακά με τη χρήση της ενίσχυσης βοηθά στη διαμόρφωση μίας συνολικά κατάλληλης συμπεριφοράς.

ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΩΝ ΣΥΜΒΟΛΙΚΩΝ ΑΜΟΙΒΩΝ

Ο /η εκπαιδευτικός  προσδιορίζει με ακρίβεια μία κατάλληλη συμπεριφορά (π.χ. «γράφω τις ασκήσεις της Γλώσσας χωρίς να ασχολούμαι με το διπλανό μου») και ορίζει την αξία της συμβολικής αμοιβής (εάν ένας μαθητής τηρεί αυτόν τον κανόνα, η δασκάλα θα του δίνει μία «φατσούλα που χαμογελάει» που θα την κολλά στο βιβλίο του).  Μετά καθορίζεται με ακρίβεια το σύστημα της ανταλλαγής. Έτσι, αν ένας/μια  μαθητής/τρια έχει πέντε «φατσούλες», τότε μπορεί να τις ανταλλάξει με μία εκπαιδευτική δραστηριότητα που θέλει.  

ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΓΟΥ

Η ανάλυση έργου μπορεί να έχει δύο μορφές:

(α) οργάνωση με κριτήριο την συχνότητα.

Ο /η εκπαιδευτικός  θέτει ως μακροπρόθεσμο στόχο την εξαφάνιση της ακατάλληλης συμπεριφοράς σε ένα/μια μαθητή/τρια. Για την επίτευξη αυτού του στόχου, ορίζει άλλους βραχυπρόθεσμους στόχους αλλαγής της συμπεριφοράς με κριτήριο την συχνότητα εμφάνισής της. Για παράδειγμα, για την μείωση της υπερκινητικής συμπεριφοράς ενός παιδιού:

1ος στόχος: ο μαθητής να σηκώνεται από το καρεκλάκι του 5 φορές σε κάθε διδακτική ώρα.

2ος στόχος: ο μαθητής να σηκώνεται από το καρεκλάκι του 3 φορές σε κάθε διδακτική ώρα.

3ος στόχος: ο μαθητής να σηκώνεται από το καρεκλάκι του 2 φορές σε κάθε διδακτική ώρα.

4ος στόχος: ο μαθητής να σηκώνεται από το καρεκλάκι του 1 φορά σε κάθε διδακτική ώρα.

5ος στόχος: ο μαθητής δε θα σηκώνεται καθόλου από το καρεκλάκι του.

(β) οργάνωση με κριτήριο την κατάσταση.

Εδώ η αλλαγή της ακατάλληλης συμπεριφοράς αναλύεται σε βραχυπρόθεσμους  στόχους με κριτήριο τις συνθήκες εμφάνισης αυτής της συμπεριφοράς. Για παράδειγμα, ο μακροπρόθεσμος στόχος για ένα/μια μαθητή/τρια που σηκώνεται από τη θέση του και δεν ολοκληρώνει τις εργασίες του στην τάξη μπορεί να οργανωθεί  σε βραχυπρόθεσμους στόχους ανάλογα με την περίσταση, όπως:

1ος στόχος: ο μαθητής γράφει ορθογραφία χωρίς να σηκωθεί από τη θέση του.

2ος στόχος: ο μαθητής λύνει μία άσκηση στα μαθηματικά χωρίς να σηκωθεί από τη θέση του.

3ος στόχος: ο μαθητής κάνει μία άσκηση στη γλώσσα χωρίς να σηκωθεί από τη θέση του.

ΤΟ ΑΜΟΙΒΑΙΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ

Ο /η εκπαιδευτικός  προσδιορίζει την συχνότητα που το πρόβλημα  συμπεριφοράς θα είναι ανεκτό ή το χρονικό διάστημα που το παιδί δεν πρέπει να παρουσιάσει την ακατάλληλη συμπεριφορά καθώς και την ενίσχυση που θα προσφερθεί, αν τηρηθούν οι όροι του συμβολαίου.  Επίσης, η γραπτή συμφωνία μπορεί να περιγράφει και τις αρνητικές συνέπειες (π.χ. την αφαίρεση προνομίων), αν η συμπεριφορά του παιδιού δεν καλύπτει τις υποχρεώσεις του, όπως ορίζονται από το συμβόλαιο.

Η επιτυχία αυτής της τεχνικής συνδέεται με τους ακόλουθους παράγοντες:

(α) το συμβόλαιο να έχει μικρή διάρκεια (π.χ. 2-3 μέρες). Όμως,

στην περίπτωση ενός παιδιού μεγαλύτερης ηλικίας, η διάρκεια

μπορεί να είναι μεγαλύτερη.

(β) το συμβόλαιο χρειάζεται να σχεδιαστεί έτσι, ώστε η τήρηση

της συμφωνίας από το παιδί να είναι εφικτή.

(γ) το συμβόλαιο πρέπει να τηρηθεί με συνέπεια και από τις δύο

πλευρές.

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΕ ΑΥΤΟ-ΚΑΘΟΔΗΓΗΣΗ

Η ανάπτυξη αυτοελέγχου είναι μία διαδικασία που περιλαμβάνει τα ακόλουθα στάδια:

(α) Επιλογή επεισοδίου: ο/η εκπαιδευτικός επιλέγει ένα γεγονός/ επεισόδιο, όπου εκδηλώνεται το πρόβλημα συμπεριφοράς. Για παράδειγμα, όταν παίζει ένας/μια  μαθητής/τρια  στην αυλή τον πλησιάζουν άλλα παιδιά και του μιλάνε άσχημα.

(β) Παρουσίαση γνωστικού προτύπου: ο/η εκπαιδευτικός περιγράφει στο μαθητή τις σκέψεις της, π.χ. «Το πρόβλημα είναι ότι αυτοί έρχονται και μου μιλάνε άσχημα. Έχω θυμώσει πολύ. Θέλω να τους χτυπήσω. Αλλά αν το κάνω αυτό θα με χτυπήσουν κι εκείνοι, που είναι πιο πολλοί. Αν τους μιλήσω άσχημα, θα μου μιλήσουν κι εκείνοι με τον ίδιο τρόπο. Είναι καλό να ηρεμήσω. Θα μπορούσα να μη δώσω σημασία σε αυτά που λένε. Να πάω να παίξω με το Μιχάλη, που είναι φίλος μου.»

(γ) Εξωτερική Αυτοκαθοδήγηση: το παιδί επαναλαμβάνει λέξη προς λέξη τις οδηγίες, έτσι όπως τις παρουσίασε ο/η εκπαιδευτικός .

(δ) Εσωτερική Αυτοκαθοδήγηση- τύπου Α: το παιδί επαναλαμβάνει τις οδηγίες ψιθυριστά στον εαυτό του. Εδώ ο/η εκπαιδευτικός ενθαρρύνει το παιδί να εμπλουτίσει τις οδηγίες προς τον εαυτό του και με δικές του σκέψεις.

(ε) Εσωτερική Αυτοκαθοδήγηση- τύπου Β: το παιδί αυτοκαθοδηγείται από μέσα του. Εδώ ο/η εκπαιδευτικός παρακολουθεί τις σκέψεις του παιδιού μέσα από τις πράξεις του. Σε κάποιες στιγμές, ο/η εκπαιδευτικός μπορεί να διακόπτει τον/τη  μαθητή/τρια με ερωτήσεις, όπως «Τι ακριβώς σκέφτεσαι αυτή την στιγμή;», «Πες μου ποια λύση διάλεξες;».

ΠΑΙΓΝΙΔΙ ΡΟΛΩΝ

Ο /η εκπαιδευτικός  επιλέγει μία κατάσταση, όπου ο/η μαθητής/τρια παρουσιάζει ακατάλληλη συμπεριφορά. Περιγράφει αυτή την κατάσταση με ζωντανό τρόπο για να κινητοποιήσει το ενδιαφέρον και την συμμετοχή του/της μαθητή/τριας. Για παράδειγμα, ο /η εκπαιδευτικός  θα μπορούσε να πει σε ένα μαθητή με επιθετικότητα:

«Εσύ και ο Γιάννης παίζετε μαζί έξω στην αυλή. Ξαφνικά εγώ έρχομαι, χαλάω το παιγνίδι σας και αρχίζω να γελάω. Τι θα έκανες ή τι θα έλεγες σε αυτή την περίπτωση;».

Ο/η μαθητής/τρια  καλείται να φανταστεί τι θα γινόταν και να απαντήσει όσο πιο ρεαλιστικά είναι δυνατό.  Με αυτό τον τρόπο, είναι σε θέση να παρατηρήσει και να εξηγήσει τα αίτια της συμπεριφοράς του, ώστε να γνωρίζει τις συνθήκες που είναι δυνατό να οδηγήσουν σε έλλειψη αυτοελέγχου. Είναι σημαντικό ο /η εκπαιδευτικός  να αποφύγει να αξιολογήσει το/τη μαθητή/τρια για τις πράξεις του. Ο στόχος είναι ο/η μαθητής/τρια να συνειδητοποιήσει πώς διαμορφώνονται οι συγκεκριμένες αντιδράσεις του, ώστε να μπορεί να τις ελέγξει.

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΩΝ ΤΡΟΠΩΝ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗΣ

Ο /η εκπαιδευτικός  περιγράφει στον/στη μαθητή/τρια υποθετικές κοινωνικές καταστάσεις που παρουσιάζονται στην καθημερινή του ζωή. Ένα τέτοιο παράδειγμα θα μπορούσε να είναι το εξής:

«Ενώ κάθεσαι στο θρανίο σου, γυρίζει ο/η συμμαθητή/τρια σου, σου κάνει μία γκριμάτσα κοροϊδευτική και σου λέει άσχημες λέξεις. Τι θα έκανες σε μία τέτοια περίπτωση;»

Εάν η απάντηση ή η συμπεριφορά που προτείνει ο/η μαθητής/τρια είναι ανώριμη ή βίαια, ο /η εκπαιδευτικός  αποφεύγει να τη σχολιάσει και ψύχραιμα θα μπορούσε να απαντήσει: «Ναι, αυτή είναι μία λύση. Αλλά ποια άλλη λογική λύση θα μπορούσες να χρησιμοποιήσεις;». Όταν ο/η μαθητής/τρια περιγράψει μία άλλη πιο ώριμη και λογική εναλλακτική λύση η δασκάλα τον επαινεί γι’ αυτό. Θα μπορούσε ακόμη να κερδίζει κάποιον πόντο για κάθε λογική απάντηση ή να χάνει ένα πόντο για κάθε ακατάλληλη απάντηση.

ΤΙΜΩΡΙΑ

Ο /η εκπαιδευτικός  επιλέγει τις μη-αποδεκτές συμπεριφορές που επιθυμεί να εξαλείψει. Πρόκειται για συμπεριφορές που είναι ιδιαίτερα επικίνδυνες για το παιδί και τους άλλους. Είναι σημαντικό να τιμωρούνται με συνέπεια οι ίδιες συμπεριφορές. Όταν η δασκάλα αποφασίσει να χρησιμοποιήσει τιμωρία, αυτή πρέπει να έχει μόνο ήπια μορφή. Δηλαδή, συστήνεται η εφαρμογή της ελάχιστης τιμωρίας που είναι απαραίτητη για να μειωθεί η κακή συμπεριφορά. Μερικές φορές ένα ειρωνικό σχόλιο επαρκεί γι’ αυτό τον σκοπό.  Ακόμη, η τιμωρία πρέπει να εφαρμόζεται αμέσως ή κατά τη διάρκεια μιας ακατάλληλης συμπεριφοράς.  Έτσι, ο/η μαθητής/τρια γνωρίζει για ποια συγκεκριμένη συμπεριφορά τιμωρείται. Είναι θεμιτό η τιμωρία να εφαρμόζεται με ευγένεια και σεβασμό για το άτομο που τιμωρείται.

Όλα τα προαναφερόμενα βέβαια εξυπακούουν πως ο/η εκπαιδευτικός α) έχει θέσει από την αρχή της σχολικής χρονιάς  ΜΑΖΙ με τους μαθητές του/της ΣΑΦΕΙΣ κανόνες, ρουτίνες και διαδικασίες, οι οποίες έχουν ενισχυθεί με κατανοητά προς τους μαθητές παραδείγματα.

β) Οι ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ αποτελούν προιόν συνεννόησης με τους μαθητές ,  είναι ήπιες και σύντομες σε διάρκεια, άμεσες και σχετικές με τη συμπεριφορά τους.

γ) Η εφαρμογή τους είναι σταθερή και δίκαιη και ακολουθείται από συζήτηση ως προς το λόγο επιβολής.

δ) έχουν ενημερωθεί οι γονείς ως προς τους κανόνες αλλά και τον τρόπο ελέγχου της συμπεριφοράς των μαθητών στην τάξη και την αυλή.

ε) οι μαθητές νιώθουν  πως ο/η εκπαιδευτικός τα αγαπά και πως όλα τα παραπάνω αποτελούν προσπάθεια για να ενισχυθεί η σχέση τους αλλά και τους συμμαθητές τους.  

*Εκπαιδευτικός Δημοτικής

ΜΒΑ – Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού / Εργασιακές Σχέσεις


Αφήστε ένα σχόλιο

  • Υποχρεωτiκά πεδία *


If you have trouble reading the code, click on the code itself to generate a new random code.
 

Μαρία Στυλιανου
Fri August 02, 2019, 09:46:27
Απολογούμαι για την αναφορά λάθος ονόματος.... εννοούσα Μιχάλης Πόλης. Συγνωμη

Μαρια Στυλιανου
Fri August 02, 2019, 07:45:01
Αγαπητε κ. Χρίστος Πεγειώτης οι τεχνικές αυτές είναι μερικές από όσες προτείνονται βιβλιογραφικά. Κάποιες όμως ναι μπορούν να εφαρμοστούν. Βέβαια το σημαντικό είναι να εφαρμόζονται από νωρίς (Προδημοτική, Δημοτικό) ώστε να μην υπάρχει μεγάλη έξαρση στις ηλιλίες που αναφερετε οι οποίες ειναι ηλιίες αφηβείας και χρειαζονται κι άλλοι χειρισμοί.

Επισης, κ. Πόλυς Πολυβίου το ανάρμοστη συμεριφορα είναι σε εισαγωγικά διότι για τον καθένα μας έχει διαφορετική έννοια ανάλογα με τα όρια, τις αρχές, το χαρακτήρα και τις αντιλήψεις του.

Πεγειώτης Χρίστος
Thu August 01, 2019, 16:44:20
Οισυγκεκριμένες τεχνικές διαχείρισης «ανάρμοστης» συμπεριφοράς μαθητών από εκπαιδευτικούς, όπως αυτές περιγράφονται πιο πάνω, μπορούν να βρούν εφαρμογή στις περιπτώσεις μαθητών εφηβικής ηλικίας(15-17 ετών);

Μιχάλης Α. Πόλης
Thu August 01, 2019, 16:25:38
Γιατί στον τίτλο η λέξη "ανάρμοστης" τίθεται εντός εισαγωγικών;

FREDERICK-EXAPOSASEOS
ucaln2prtyxia
 Cyprus School of Molecular Medicine
kaitomia-ereyna ucy
TEPAKFEB19
NEAPJUL17
KENITHESITEPAK
MIMJUL
ALEXANDER19
HPJETPRO
THEOLOGIKISXOLI
CDA2018
INTERCOLLEGE9
PROGNOSIS9
FORUMMARCH
OLYMPION2017
CYIMASTER
Middlesex2016