KESJULY18

2019-04-08 13:24:53
Δημοκρατικό και ανθρώπινο σχολείο

Δημοκρατικό και ανθρώπινο σχολείο


ΤΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ Κ. ΠΕΡΣΙΑΝΗ*

Το θέμα του δημοκρατικού και ανθρώπινου σχολείου τέθηκε επί τάπητος στην Κύπρο επίσημα και πολύ έντονα τον Αύγουστο του 2004, όταν κυκλοφόρησε η Έκθεση των 7 Σοφών με τίτλο Δημοκρατική και Ανθρώπινη Παιδεία στην Ευρωκυπριακή Πολιτεία. Η Έκθεση, εκτός του ότι ανέλυσε πολύ ικανοποιητικά την έννοια αυτή στις διάφορες πτυχές της (στόχοι εκπαίδευσης, κεντρική διοίκηση, διοίκηση σχολείου, ισότητα ευκαιριών, τρόπος πρόσβασης στα σχολεία και στα πανεπιστήμια, περιεχόμενο, μορφή διδασκαλίας, εσωσχολική μεταχείριση, κλίμα και ήθος του σχολείου, μορφή οργάνωσης της τάξης, δικαιώματα εκπαιδευτικών , μαθητών και γονέων, σχέσεις εκπαιδευτικών με υπουργείο, μαθητές και γονείς, διορισμός, όροι απασχόλησης και αξιολόγηση εκπαιδευτικών, αξιολόγηση μαθητών), έδωσε και τον έκτοτε συχνά επαναλαμβανόμενο ορισμό για «μετάλλαξη του κυπριακού σχολείου όχι σε σχολείο της οικονομίας της αγοράς  αλλά σε δημοκρατικό σχολείο  της αγοράς του δήμου, σε δημοκρατικό σχολείο του πολίτη»(σ.19). Από τότε το θέμα είναι συνεχώς στην επικαιρότητα όχι τόσο με τον εκπαιδευτικό λόγο που αρθρώνεται αλλά περισσότερο  με τις συχνές διεκδικήσεις των εκπαιδευτικών οργανώσεων και της ΠΣΕΜ για παροχή περισσότερων  δημοκρατικών ελευθεριών  και  δικαιωμάτων και με τις  αντιρρήσεις που προβάλλονται από τους ίδιους σε μερικές μεταρρυθμίσεις που προσπαθεί κατά καιρούς να εισαγάγει το ΥΠΠ(για παράδειγμα, εισαγωγή εξετάσεων τετραμήνων στο γυμνάσιο και στο λύκειο). Το πιο πρόσφατο επεισόδιο του δράματος  στην υπόθεση αυτή παίχτηκε  με το  «άρθρο της Ε-Στ τάξης των μαθητών ενός δημοτικού σχολείου» που υποστήριξε την εισαγωγή του τύπου σχολείου Σάμμερχιλ στην Κύπρο(Paideia-News, 16 Μαρτίου).

Ξέρω πως ως λαός πιστεύουμε παραδοσιακά περισσότερο  στην πράξη παρά στη θεωρία και μάλιστα περηφανευόμαστε ότι  αυτό είναι  ένδειξη ότι δεν είμαστε σχολαστικοί αλλά προοδευτικοί. Αυτή η άποψη μπορεί να είναι σωστή προκειμένου για άλλα θέματα, όχι όμως για το θέμα της δημοκρατίας και της ελευθερίας στην εκπαίδευση. Το θέμα  αυτό δεν είναι το ίδιο με άλλα θέματα εισαγωγής εκπαιδευτικής καινοτομίας, για παράδειγμα, μιας διαφορετικής προσέγγισης στη διδασκαλία των Μαθηματικών ή άλλου μαθήματος με διαφορετικό διδακτικό εγχειρίδιο. Είναι πολύ πιο σύνθετο, περίπλοκο και δύσκολο, γιατί αφορά σ’όλες  τις πτυχές του εκπαιδευτικού συστήματος και γιατί άπτεται θεμάτων  πολιτικών, πολιτιστικών και ηθικών. Το αποτέλεσμα της ελλιπούς θεωρητικής συζήτησης στην Κύπρο είναι να μην παρέχεται δυστυχώς η δυνατότητα να  διαμορφωθεί  και να ωριμάσει βαθμιαία μια άποψη  που να φαίνεται ότι είναι αποδεκτή γενικά από την κοινή γνώμη και επομένως να βοηθά και τους νομοθέτες να παίρνουν μια πιο σωστή θέση κατά τη συζήτηση και την ψήφιση των σχετικών νομοσχεδίων. Έτσι εξηγείται το συχνό αδιέξοδο  στις συζητήσεις που κάνουν οι εκπαιδευτικές οργανώσεις με το ΥΠΠ, αφού στο τέλος οι δυο πλευρές ανακαλύπτουν ότι αντιλαμβάνονται πολύ διαφορετικά το θέμα , ιδιαίτερα  σε ό,τι αφορά στο τι είναι ταιριαστό και πρακτικά εφαρμόσιμο  στον τόπο μας.

Για να διευκολύνω μια τέτοια συζήτηση, θα σταθώ στις έξι πιο γνωστές αξίες που θεωρούνται απαραίτητες για τη λειτουργία του  δημοκρατικού και ανθρώπινου σχολείου σήμερα και θα δώσω μια σύντομη εξήγηση στην καθεμιά, ώστε να μπορούν να γίνουν συμπληρώσεις ή διορθώσεις από τους συζητητές. Αυτές είναι: α) η ισότητα ευκαιριών, β)η κοινωνική δικαιοσύνη, γ) η ελευθερία/παροχή δικαιώματος εκλογής δ)η ανοχή της διαφορετικότητας, ε) η αυτοπειθαρχία και η  νομιμοφροσύνη, στ) ο σεβασμός της προσωπικότητας και των δικαιωμάτων των άλλων.

Η ασθενής αντίληψη περί ισότητας ευκαιριών επιβάλλει την άρση όλων των εμποδίων για ισότιμη και αποτελεσματική φοίτηση (πληρωμή διδάκτρων, εισαγωγικές εξετάσεις, ρατσισμός, ξενοφοβία). Σχετική με αυτό είναι επίσης η διευκρίνηση που κάνει η έκθεση των 7 Σοφών ότι ισότητα δεν σημαίνει απόλυτη ομοιομορφία αλλά αναγνώριση «της διαφορετικότητας του μαθητικού πληθυσμού και των ατομικών αναγκών» (σ.20). Η ισχυρή αντίληψη απαιτεί την ενίσχυση των μαθητών που έχουν μαθησιακές δυσκολίες(και συνήθως προέρχονται από τις λιγότερο ευνοημένες κοινωνικές τάξεις)με πρόσθετα μαθήματα ώστε να καλύπτουν αδυναμίες που πιθανό να προέρχονται από το υποβαθμισμένο κοινωνικό περιβάλλον μέσα στο οποίο μεγάλωσαν(αντισταθμιστική εκπαίδευση).

Η κοινωνική δικαιοσύνη αναφέρεται κυρίως στους τρόπους που μια χώρα  διαλέγει για να παράσχει οικονομική βοήθεια προς τους φοιτητές (κρατικά σπουδαστικά δάνεια ή απαλλαγή  από τα δίδακτρα όσων δυσκολεύονται οικονομικά ή απαλλαγή από τα δίδακτρα όλων ή απαλλαγή από τα δίδακτρα μόνων όσων δυσκολεύονται οικονομικά και ταυτόχρονη οικονομική βοήθειά τους για συντήρηση τους κατά τη διάρκεια των σπουδών τους). Στην Ελλάδα, για παράδειγμα,  ο γνωστός κοινωνιολόγος καθηγητής του  London School of Economics Νίκος Μουζέλης δεν κατόρθωσε, παρόλο που ιδεολογικά ανήκε στον ίδιο χώρο και προσπάθησε πολύ, να πείσει την κυβέρνηση ΠΑΣΟΚ ότι η διπλή βοήθεια προς τους έχοντας ανάγκη φοιτητές ήταν δικαιότερη από την κατάργηση διδάκτρων για όλους.

Οι επόμενες τέσσερεις αξίες πρέπει, πιστεύω, να ερμηνευθούν μαζί ως ένα γενικό πρόβλημα, το πρόβλημα που σχετίζεται με  την εφαρμογή της αξίας της ελευθερίας στην εκπαίδευση. Στο συνεχές της ελευθερίας για τους μαθητές υπάρχει η ελευθερία να εκφράζουν την άποψη τους για τυχόν αλλαγές στο πρόγραμμα και η ελευθερία να διαλέγουν τα μαθήματα που τους αρέσουν. Οι μαθητές ζητούν σήμερα επιπλέον την ελευθερία να πηγαίνουν στο σχολείο όποτε θέλουν (αυτό ουσιαστικά ζητά η ΠΣΕΜ όταν απαιτεί  να θεωρούνται όλες οι απουσίες δικαιολογημένες και να μην υπάρχει όριο  στις απουσίες). Οι  μαθητές του δημοτικού σχολείου Α. ζητούν επιπλέον να μπορούν να κάνουν όποια δραστηριότητα θέλουν και όποτε θέλουν (μοντέλο Σάμμερχιλ). Για να λειτουργήσουν ωστόσο τέτοια σχολεία χρειάζεται απαραίτητα αυτοπειθαρχία, νομιμοφροσύνη, σεβασμός της προσωπικότητας και των δικαιωμάτων των άλλων, αποδοχή της διαφορετικότητας και υψηλή υπευθυνότητα. Αυτό εννοούσε η Επιτροπή  των 7 Σοφών όταν  υπογράμμιζε τη μεγάλη  ανάγκη καλλιέργειας πολιτών. Χωρίς αυτές τις προϋποθέσεις το σχολείο θα μετατραπεί σε ζούγκλα και  τα πάντα θα καταρρεύσουν. Υπάρχει κοινωνία που μπορεί να αγνοήσει τα μεγάλα αυτά κοινωνικά και ηθικά διλήμματα και να υποχωρήσει σε ανεύθυνες πιέσεις; 

Είναι φανερό ότι το θέμα του δημοκρατικού και ανθρώπινου σχολείου  δεν μπορεί  να αποφασιστεί  αυθαίρετα από κάποια αρχή αλλά με τη συμμετοχή όλων των παραγόντων και λαμβάνοντας σοβαρά υπόψη όχι μόνο τι θέλουν οι πολλοί αλλά και τι ταιριάζει στην κουλτούρα, τον πολιτισμό, τις παραδόσεις, τις αξίες, τις ηθικές αντιλήψεις και το πολιτικό καθεστώς μιας χώρας. Για όλα αυτά έχουμε όλοι λόγο και είμαστε όλοι υπόλογοι. 

*Πρώην Αναπλ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Κύπρου


Αφήστε ένα σχόλιο

  • Υποχρεωτiκά πεδία *


If you have trouble reading the code, click on the code itself to generate a new random code.
 

FREDERICKJULY18
ucaln2prtyxia
 Cyprus School of Molecular Medicine
kaitomia-ereyna ucy
TEPAKFEB19
NEAPJUL17
INKPAIDEIA19
HPJETPRO
THEOLOGIKISXOLI
CDA2018
INTERCOLLEGE9
PROGNOSIS9
MARTIME
FORUMMARCH
global
CYIMASTER
Middlesex2016