KESJULY18

2019-03-18 21:28:09
Ελληνικό Γυμνάσιο Πάφου: Η ιστορία όπως καταγράφεται στο μυθιστόρημα της Αγγελικής Σμυρλή

Ελληνικό Γυμνάσιο Πάφου: Η ιστορία όπως καταγράφεται στο μυθιστόρημα της Αγγελικής Σμυρλή


«Τον καιρό του Αγώνα, Μνήμες από την Πάφο του ’53-‘56»     

ΤΗΣ ΜΑΡΙΑΣ ΜΙΤΛΕΤΤΟΝ*

  Επανερχόμενη στο ζήτημα κατά πόσον η λογοτεχνία μπορεί ν’ αποτελέσει πηγή ιστορικής γνώσης, στέκομαι στο ιδιαίτερο έργο της Αγγελικής Δ. Σμυρλή «Τον καιρό του αγώνα». Στην περίπτωση αυτή έχουμε ένα «μυθιστόρημα», όμως με σαφή διευκρίνιση ότι όλα όσα γράφει, αποτελούν προσωπικά βιώματα, δεν υπάρχει κάτι φανταστικό και μόνο τα πλείστα ονόματα έχει αλλάξει. Εδώ έχουμε λοιπόν λογοτεχνία που γράφεται για ν’ αποτυπώσει την ιστορία. Και ως τέτοια, θα’ πρεπε να μην καλείται «μυθιστόρημα». Ως τέτοια, συγκινεί βαθύτατα και αποκαλύπτει τη συγκεκριμένη ιστορική περίοδο ιδωμένη από μια διαφορετική γωνία από εκείνη του τύπου της εποχής ή του αρχείου του σχολείου.

  Το Ελληνικό Γυμνάσιο Πάφου ζωντανεύει μέσα στις σελίδες του βιβλίου. Η συγγραφέας ξεκινά μιλώντας για τη θέση του σχολείου στην πόλη, αλλά και στη συνείδηση των κατοίκων της, αναφέροντας ότι αποτελούσε «καμάρι» και «κιβωτό της εθνικής συνείδησης». Το καλλιμάρμαρο κτίσμα ήταν στολίδι στον σπουδαιότερο δρόμο της πόλης, τον δρόμο «του διοικητού» ή, ακριβέστερα για την εποχή, τη λεωφόρο Λεμεσού[i]. Κι ενώ η αποικιακή κυβέρνηση είχε υποτάξει τα σχολεία της δημοτικής εκπαίδευσης, στα οποία επέβαλε μέχρι και τη διδασκαλία του αγγλικού εθνικού ύμνου[ii], το Ελληνικό Γυμνάσιο Πάφου παρέμεινε προσηλωμένο στα εθνικά ιδεώδη, παρά τον ασφυκτικό κλοιό που υπήρχε κατά περιόδους γύρω του. Αυτό το απέδειξαν πρωτίστως και εμπράκτως οι μαθητές του.

  Η συγγραφέας αφηγείται τα γεγονότα πολλών διαδηλώσεων των μαθητών του Γυμνασίου πριν και μετά από την έναρξη του ένοπλου απελευθερωτικού αγώνα. Ξεκινά με τη διαδήλωση του Ιουνίου του 1953 για να σαμποτάρουν τους εορτασμούς για τη στέψη της βασίλισσας Ελισάβετ, διαδήλωση που σημάδεψε το κατέβασμα της αγγλικής σημαίας από τον δεκαπεντάχρονο τότε Παλληκαρίδη. Στις 28 Οκτωβρίου της ίδιας χρονιάς, οι μαθητές τραγουδούσαν ελληνικά εμβατήρια ως αντίδραση στην κατάργηση της καθιερωμένης παρέλασης.[iii] Η άφιξη του πλοιαρίου με βοήθεια από την Ελλάδα στον κόλπο της Χλώρακας στα τέλη του 1954 όπλισε τους μαθητές με θάρρος για να προχωρήσουν σε νέα διαδήλωση τον Ιανουάριο του 1955 [iv], παρ’ ότι για «τα γεγονότα της στέψης» είχαν δικαστεί μαθητές, απολυθεί καθηγητές και οριστεί νέα Εφορεία[v]. Στις 17 Νοεμβρίου του 1955, οι μαθητές του Γυμνασίου έκαναν νέα διαδήλωση διαμαρτυρόμενοι για την απόρριψη της έφεσης του Καραολή για τη θανατική του καταδίκη. Εκείνη η διαδήλωση στάθηκε η αιτία της σύλληψης του Παλληκαρίδη, αλλά και η αφορμή να υλοποιήσει την απόφασή του να εγκαταλείψει το σχολείο και να μαθητεύσει στις τάξεις του αγώνα. Τον Ιανουάριο του 1956, οι μαθητές έβγαιναν στους δρόμους για να τιμήσουν την επέτειο του ενωτικού δημοψηφίσματος. Και εκείνη η διαδήλωση κατέληξε σε «πολύωρες οδομαχίες, όπου τα παιδιά για κύριο όπλο τους είχανε τις πέτρες ενώ σε απάντηση ο εχθρός συχνά πυροβολούσε στο ψαχνό». Η επόμενη μεγάλη διαδήλωση έγινε ως διαμαρτυρία για το κλείσιμο του Παγκυπρίου Γυμνασίου, παρ’ ότι αρκετά παιδιά δεν συμμετείχαν από φόβο μήπως οι αποικιακές δυνάμεις κλείσουν και το δικό τους Γυμνάσιο.[vi] Οι εντολές τότε ήταν σαφείς να δείξουν οι μαθητές «αυτοσυγκράτηση», καθώς η κυβέρνηση είχε κλείσει ήδη δύο Γυμνάσια, και έπρεπε οπωσδήποτε να προστατεύσουν το δικό τους.

  Δύο διαδηλώσεις αποτελούν σημαντικά κεφάλαια της άγνωστης ιστορίας του σχολείου. Εκείνη για την επέτειο του δημοψηφίσματος που κατέληξε σε μάχη των μαθητών, οι οποίοι βρέθηκαν τελικά ταμπουρωμένοι μέσα στη Μητρόπολη, με τους Άγγλους που τους έριχναν δακρυγόνα και η πολιορκία του Γυμνασίου. Η πολιορκία του Γυμνασίου έγινε όταν οι μαθητές ετοιμάζονταν να διαδηλώσουν για να τιμήσουν την πρώτη επέτειο της έναρξης του αγώνα, την 1η του Απρίλη του 1956. Η συγγραφέας αποκαλύπτει τις δραματικές στιγμές της πολιορκίας με τους μαθητές να κλείνονται στις τάξεις και να φωνάζουν συνθήματα και τον χώρο γύρω από το Γυμνάσιο να γεμίζει στρατό που ζητούσε την άμεση εκκένωση του σχολείου. Η διαδήλωση τέλειωσε με μια βόμβα που πέταξαν οι μαθητές από μέσα, με αποτέλεσμα ωστόσο να τραυματιστεί δικός τους καθηγητής. Παρ’ ότι τότε οι μαθητές είχαν κατατρομάξει ότι το σχολείο τους θα είχε την ίδια τύχη με τα υπόλοιπα, το Ελληνικό Γυμνάσιο Πάφου δεν έκλεισε ποτέ ουσιαστικά.[vii]

   Εντούτοις ο ρόλος των μαθητών δεν περιορίστηκε μόνο στις διαδηλώσεις. Τόσο τ’  αγόρια όσο και τα κορίτσια μυούνταν κανονικά στην ΕΟΚΑ. Ο ρόλος των μαθητριών αρχικά περιοριζόταν στη διαφώτιση του μαθητόκοσμου και στη διανομή και τοιχοκόλληση φυλλαδίων της οργάνωσης, με τα οποία ο κόσμος προτρεπόταν να καλύπτει τα μέλη της και να μην συνεργάζεται με τους κατακτητές δίνοντας πληροφορίες. Αργότερα και ο δικός τους ρόλος επεκτάθηκε στο «εκτελεστικό», δηλαδή στη διακίνηση όπλων και χειροβομβίδων, καθώς και την εκπαίδευση για χρήση τους.

  Οι καθηγητές χωρίζονται στο βιβλίο σε δύο κατηγορίες. Εκείνους που ήσαν φιλέλληνες και στήριζαν τους μαθητές και εκείνους που ήσαν φίλαγγλοι και τοποθετήθηκαν στις θέσεις όσων οι αρχές απομάκρυναν μετά από κάποια εξέγερση των μαθητών. Οι καθηγητές, που διορίζονταν από το Γραφείο Παιδείας της Κύπρου, ήτοι την κυβέρνηση, δέχονταν εντολές άνωθεν που είτε εκτελούσαν είτε όχι. Η συγγραφέας αναφέρει ότι τα σχολεία της Μέσης Εκπαίδευσης κατάφεραν να διατηρήσουν το εθνικό ιδεώδες και ν’ ακολουθήσουν το αναλυτικό πρόγραμμα του Υπουργείου Παιδείας της Ελλάδας, ενώ υπέκυψαν σε οδηγίες όπως η διδασκαλία του μαθήματος των αγγλικών από τον ίδιο τον άγγλο διοικητή. Καθηγητές που είχε παύσει η κυβέρνηση[viii] εργοδοτήθηκαν σε άλλα σχολεία, όπως στο Γυμνάσιο Πόλεως Χρυσοχούς[ix], ή απομακρύνθηκαν. Ορισμένοι επανήλθαν και έγιναν δεκτοί αργότερα στο Γυμνάσιο Πάφου ελλείψει καθηγητών (η συγγραφέας αναφέρει ότι αρκετοί νεότεροι δεν δέχονταν διορισμό). Η σπουδαιότερη προσφορά τους στη νεολαία του τόπου είναι σαφώς το άνοιγμα των σπιτιών τους στους μαθητές κατά την περίοδο αναστολής της λειτουργίας του Γυμνασίου. Οι πλείστοι στήριξαν τον αγώνα του κυπριακού λαού, αν και δεν ήθελαν να εκθέτουν σε κίνδυνο τα παιδιά.[x]

  Στο βιβλίο δεν γίνεται αναφορά σε πολιτιστικά δρώμενα του σχολείου. Ενώ η πόλη της Πάφου παρουσιάζεται να έχει τότε αποκτήσει ένα πολιτιστικό υπόβαθρο με την καθιέρωση μάλιστα των παλαμικών γιορτών από το 1949, αλλά και το ανέβασμα θεατρικών παραστάσεων, το Γυμνάσιο φαίνεται ότι έδωσε όλη του την ενέργεια στον απελευθερωτικό αγώνα κατά τη δεκαετία 1950 – 1960. Ασφαλώς οι καλλιτεχνικές δραστηριότητες πέρασαν σε δεύτερη μοίρα, ενώ οι αθλητικές δραστηριότητες διεξάγονταν κανονικά και με έμφαση[xi], όπως και οι καθιερωμένες εκδρομές. Η συγγραφέας αναφέρεται σε μια τέτοια εκδρομή των μαθητών στη Λευκωσία για να ευχηθούν στον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο για την ονομαστική του γιορτή.  Και παρ’ ότι η ιστορία αυτού του σχολείου μπορεί να ειπωθεί κι από άλλες οπτικές γωνίες, προτιμώ να τελειώσω (προς το παρόν) με εκείνη την εκδρομή. Εκείνη στην οποία, όπως συγκινητικά αφηγείται η συγγραφέας, έγινε ο πιο κάτω διάλογος:

«-Κάνατε αλήθεια τόσα μίλια για να μου ευχηθείτε;

-Σας αγαπούμε, γι’ αυτό, φώναξε ένας μαθητής του Κολλεγίου.

-Κι εγώ σας αγαπώ. Μαθαίνω τους αγώνες σας και σας συγχαίρω. Θέλω να ξέρετε πως πάντα σας σκέφτομαι. Πάντα η ψυχή μου βρίσκεται κοντά σας. Συνεχίστε ακλόνητοι τον αγώνα σας…».

  Μπορεί σήμερα οι αγώνες των μαθητών και των καθηγητών του σχολείου να είναι άλλοι, μπορεί ο δρόμος «του διοικητού» να έχει αλλάξει όνομα και όψη, να μην κυκλοφορούν πια σ’ αυτόν μαθήτριες που κολλούν φυλλάδια κρυφά στις κολόνες και τους τοίχους, μα ένα μένει ίδιο, η ψυχή μας που τιμά όσους πάλεψαν για το σχολείο και τον τόπο αυτό με αυτοθυσία. Ο Ευαγόρας μένει ίδιος, απέναντι από την είσοδο, κρατώντας στο ένα χέρι το τετράδιο και στο άλλο το μπρεν. Ο μαθητής που πετροβολά το «ξεδοντιασμένο λιοντάρι» της Αυτοκρατορίας είναι εκεί, στη μαρμάρινη πλάκα στην αυλή του σχολείου. Η αξιοπρέπεια των ανθρώπων που ζητούν την ελευθερία τους οπουδήποτε και οποτεδήποτε μένει σταθερή και μη αμφισβητήσιμη παρακαταθήκη και αξία. Και οι ευλογίες κάποιου συνοδεύουν ακόμα τους μαθητές και το σχολείο απαράλλακτες κι άφθαρτες στον χρόνο, εκείνου προς τιμήν του οποίου το Ελληνικό Γυμνάσιο Πάφου πήρε το σημερινό όνομά του.

*Φιλόλογος

Λύκειο Α΄ Εθνάρχη Μακαρίου Γ΄ Πάφου


[i] «Πέντε δρόμοι ένωναν την Πάφο με τον άλλο κόσμο … ο πέμπτος, ο ανατολικότερος, τραβούσε για τη Λεμεσό. Σ΄ αυτόν ήταν κτισμένα τα σχολεία, δημοτικό και γυμνάσιο σε κλασσικό ρυθμό κι ανάμεσά τους τα προπύλαια του γυμναστηρίου με τις μαρμάρινες κολόνες και τα κορινθιακά κιονόκρανα…».

[ii] «…πάσχισαν κατά καιρούς να βάλουν χέρι και στη Μέση Παιδεία• την Κατώτερη την είχαν στα χέρια τους από το 1931, ύστερα από τα Οκτωβριανά…». «Κι όταν η Ευαγγελία … ήθελε να του τραγουδήσει τον εθνικό ύμνο που της μάθαιναν στο δημοτικό –τον βασιλέα μας κοινόν πατέρα μας σώσον Θεέ- τη σταματούσε με αγανάκτηση… Και κάθε 28 τ’ Οχτώβρη, που τα δημοτικά εργάζονταν κανονικά – οι Εγγλέζοι δεν την καθιέρωσαν τη μέρα αυτή σαν αργία για τα Κυπριόπουλα…».

[iii] «Ο Γυμνασιάρχης ούρλιαζε «σκασμός», θ’ αποβληθείτε δια παντός», μα τα παιδιά συνέχιζαν ώσπου τέλειωσαν το τραγούδι τους…».

[iv] «Οι προετοιμασίες των μαθητών είχαν αρχίσει από μέρες. Πανώ, σημαίες, συνθήματα… Κι όταν έφθασε η ώρα ποτάμι ορμητικό οι μαθητές κι οι μαθήτριες κύλησαν από το Γυμνάσιο και κατάκλυσαν όλη την πλατεία και τους δρόμους γύρω από το δικαστήριο φωνάζοντας…».

[v] «Τέτοιο πράγμα δεν το περίμεναν από ένα Γυμνάσιο δικό τους λογάριασε. Τόσες αλλαγές έκαμαν για να το φέρουν στο «σωστό δρόμο», και τώρα να’ χουν τα ίδια και χειρότερα…».

[vi] «Ο πετροπόλεμος συνεχίστηκε κι οι Άγγλοι πραγματοποίησαν την απειλή τους. Πυροβόλησαν στο ψαχνό. Ένας μαθητής δεκαεξάχρονος από ένα ορεινό χωριό ξαπλώθηκε κάτω αιμόφυρτος…».

[vii] «Με τη διπλωματία του … κατάφερε να διατηρήσει την άδεια λειτουργίας του με την υποχρέωση να το κλείσει η ίδια η σχολική εφορεία. Αυτό σήμαινε πως από την άλλη μέρα τα παιδιά δε θα ξαναπατούσαν στο σχολείο τους, όμως θα μπορούσαν να πάρουν στο τέλος τα ενδεικτικά και τα απολυτήριά τους, αν βρισκόταν ένας τρόπος να διδαχτούν την καθορισμένη ύλη. Στο πρόβλημα τη λύση την έδωσαν οι καθηγητές, που άνοιξαν τα σπίτια τους και δέχτηκαν τους μαθητές τους…».

[viii] «Ως κι ο Γυμνασιάρχης της περασμένης χρονιάς έφυγε κι οι Άγγλοι κουβάλησαν τώρα κάποιον δικό τους υπάλληλο, καθηγητή στο αγγλικό σχολείο της Λευκωσίας…».

[ix]  «εκεί είχε καταφύγει κι ο παλιός Γυμνασιάρχης, όταν τον παύσανε οι Εγγλέζοι…».

[x] «Ο κύριος Σταυρίδης δε μίλησε… Ο Γυμνασιάρχης διέταξε τον επιστάτη να καθαρίσει το σχολείο χωρίς να ζητήσει ενόχους».

[xi] «Πάσκισαν οι Εγγλέζοι μ’ όργανα τους ανθρώπους που διόρισαν για Σχολική Εφορεία και καθηγητές να στρέψουν το ενδιαφέρον των μαθητών στα αθλητικά και στις ποδοσφαιρικές συναντήσεις. Σπιούνοι μαθητές παρακολουθούσαν τις συζητήσεις των άλλων μαθητών και τους κάρφωναν στο Γυμνασιάρχη…».


Αφήστε ένα σχόλιο

  • Υποχρεωτiκά πεδία *


If you have trouble reading the code, click on the code itself to generate a new random code.
 

FREDERICKJULY18
ucaln2prtyxia
 Cyprus School of Molecular Medicine
kaitomia-ereyna ucy
TEPAKFEB19
NEAPJUL17
INKPAIDEIA19
HPJETPRO
THEOLOGIKISXOLI
CDA2018
INTERCOLLEGE9
PROGNOSIS9
MARTIME
FORUMMARCH
global
CYIMASTER
Middlesex2016