KESJULY18

2018-11-07 10:13:40
Μεταγνώση: Συστημική προσέγγιση για μετασχηματισμό της σκέψης σε πράξη

Μεταγνώση: Συστημική προσέγγιση για μετασχηματισμό της σκέψης σε πράξη


 ΤΗΣ ΔΡΟΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗ-ΒΛΑΔΙΜΗΡΟΥ* 

Η προσωπική πεποίθηση ότι η μεταγνώση αποτελεί κλειδί για αποτελεσματική μάθηση, η οποία κατευθύνει στην ανάπτυξη του μαθητή. μετασχηματίζεται σε συλλογισμό ο οποίος εμπνέεται από τον συμβολισμό της ελιάς (Mcbeath, 2016) και δημιουργεί ένα σύστημα. Το σύστημα αφορά σε μια κυκλική πορεία με δυο προσανατολισμούς: τη μεταγνώση και την επίτευξη. Η πορεία προς τη μεταγνώση, η οποία αφορά στον μαθητή, αποτελεί εσωτερική διαδικασία σκέψης και εντάσσεται στο πεδίο της ψυχολογίας. Η πορεία προς την επίτευξη περιγράφεται ως εξωτερική διαδικασία μετασχηματισμού της σκέψης σε πράξη σε επίπεδο τάξης και αναφέρεται στον εκπαιδευτικό. Η συνοχή των δυο προσανατολισμών συμβάλλει στην ανάπτυξη ενός μοντέλου συστημικής προσέγγισης της μεταγνώσης για μετασχηματισμό της σκέψης σε πράξη με σκοπό την ανάπτυξη του μαθητή (Σχήμα 1, σελ., 9).

Προορισμός η μεταγνώση: διαδικασία σκέψης

 « …στην καρδιά του καλοκαιριού και με έντονη ζέστη τα δέντρα μπορεί να καούν και να χάσουν τους καρπούς τους. Ωστόσο, οι ρίζες φτάνουν μέχρι και τέσσερα χιλιόμετρα πιο κάτω και μπορούν να τραφούν και να αναπληρώσουν την υγρασία τους από βαθιά στις ρίζες τους» (McBeath, 2016, p. 15). Η μεταγνώση εντοπίζεται στις ρίζες της ελιάς και ορίζεται ως σημαντική δεξιότητα για αποτελεσματική μάθηση. Παραλληλίζοντας το δέντρο της ελιάς με τη διαδικασία μάθησης, ο συγγραφέας αναφέρεται σε τέσσερα χαρακτηριστικά: επίτευξη και στρατηγική μάθησης που είναι ορατά πάνω από το έδαφος και κατανόηση και μεταγνώση, ορατά κάτω από το έδαφος. (Σχήμα 2). 

Σχήμα 2 (1η φωτογραφία κάτω): Το δέντρο της ελιάς στη διαδικασία μάθησης.

Προσεγγίζοντας τη μεταγνώση συστημικά, τα τέσσερα αλληλένδετα χαρακτηριστικά περιγράφονται ως στάδια μιας κυκλικής πορείας. Ο κύκλος αντανακλά την ιδέα του συστήματος. Ο μαθητής μπορεί να διανύσει τη μισή πορεία, για να φτάσει από την επίτευξη στη μεταγνώση με εργαλείο τη σκέψη. Η παρουσίαση των σταδίων της πορείας είναι προϊόν της φιλοσοφίας του ερμηνευτισμού, η οποία δίνει αξία στην υποκειμενική ερμηνεία της κοινωνικής πραγματικότητας ενός φαινομένου (Bryman, 2004).

Επίτευξη

Η επίτευξη αποτελεί τον σκοπό της πορείας σκέψης και λειτουργεί ως εσωτερικό κίνητρο που ωθεί τον μαθητή προς τη μεταγνώση, τον προορισμό. Ως σκοπός της πορείας, η επίτευξη αφορά στη μάθηση η οποία μπορεί να επέλθει, ανάμεσα σε άλλα, μέσα από την κατάκτηση στόχων, το αναλυτικό πρόγραμμα και τους δείκτες επιτυχίας. Οι στόχοι που ο μαθητής θέτει είναι πολύμορφοι, αφού μορφοποιούνται στον εγκεφαλικό κόσμο του και ο εγκέφαλος λειτουργεί με βάση προσωπικές, προσδοκίες, εμπειρίες και επιλογές. Το αναλυτικό πρόγραμμα διανύεται ως μια πορεία αλληλεπίδρασης, διάδρασης και κοινωνικής επαφής ανάμεσα στον εκπαιδευτικό και τους μαθητές και οι δείκτες επιτυχίας, κριτήρια μεταρρύθμισης του αναλυτικού προγράμματος που ορίζονται για μια τάξη ή ένα πρόγραμμα, αναφέρονται στην επίτευξη μαθησιακών αποτελεσμάτων. Τα μαθησιακά αποτελέσματα είναι γνώσεις, δεξιότητες, συναισθήματα, αξίες, στάσεις και συμπεριφορές. Η επίτευξη στόχων, του αναλυτικού προγράμματος και των δεικτών επιτυχίας αποτελούν μάθηση και η αποτελεσματική μάθηση κατευθύνει  στην ανάπτυξη του μαθητή η οποία πρέπει να είναι πολύμορφη: γνωστική, κοινωνική, συναισθηματική, πολιτιστική, ηθική.

Στρατηγική μάθησης

Με την επίτευξη να σχηματίζεται ως εικόνα-όραμα στη σκέψη, ο μαθητής κινείται προς τη στρατηγική μάθησης, την τεχνική /πρακτική που χρησιμοποιεί για να αναγνωρίσει τους παράγοντες που επηρεάζουν το πώς μαθαίνει. Η τεχνική/πρακτική που συμβάλλει στη συγκεκριμένη αναγνώριση είναι ο αναστοχασμός: αλυσίδα διαδοχικών σκέψεων με στόχο την αναθεώρηση πεποιθήσεων/αντιλήψεων (Dewey, 1933).

Ο αναστοχασμός αποκαλύπτει παράγοντες που σχετίζονται με τον μαθητή ως άτομο, τον εκπαιδευτικό, τη δραστηριότητα στην οποία εμπλέκεται ο μαθητής και τη στρατηγική που ακολουθεί για την επίτευξη της δραστηριότητας. Ο μαθητής μπορεί να μαθαίνει καλύτερα όταν ακούει παρά όταν διαβάζει (άτομο) και διαμέσου ενός εκπαιδευτικού που τον ενισχύει (εκπαιδευτικός). Μπορεί να αναγνωρίσει ότι κάποια γνωστική δράση είναι δυσκολότερη από άλλη (δραστηριότητα) και ότι μαθαίνει πιο αποτελεσματικά όταν παραφράζει (στρατηγική). Η εγκεφαλική και ψυχική διαδικασία αναγνώρισης των παραγόντων που επηρεάζουν τον τρόπο μάθησης, όπου ο μαθητής στέκεται πίσω από το περιεχόμενο της μάθησης και αξιολογεί την αποτελεσματικότητα των διαδικασιών που συμβαίνουν κατά τη διδασκαλία και μάθηση του περιεχομένου, ορίζεται ως μεταμάθηση (Carnell and Lodge, 2002).

Κατανόηση

Μεταμαθαίνοντας, ο μαθητής προχωρά στη διαδικασία κατανόησης του πώς μαθαίνει όταν μαθαίνει. Κατανοεί, για παράδειγμα, ότι  μαθαίνει δια βίου μέσα από τις εμπειρίες, συμπεριφορές και πρακτικές του και των άλλων. Μαθαίνει πώς μαθαίνει όταν σέβεται τις διαφορετικές απόψεις αλλά σκέφτεται κριτικά και όταν διερευνά/αναλύει ένα θέμα σε βάθος ανοίγοντας έτσι νέα μονοπάτια σκέψης. Ο πυλώνας μάθησης ‘μαθαίνω πώς να μαθαίνω’ ενέχει, ανάμεσα σε άλλα (έλεγχο της γνωστικής διαδικασίας, αυτοσυγκέντρωση), τη διαχείριση της  μνήμης ή μεταμνήμη: την αναστοχαστική εξέταση και αξιολόγηση του περιεχομένου της μνήμης με σκοπό την άσκηση κριτικής και αναθεώρηση αντιλήψεων (Metcalfe and Dunlosky, 2008). 

Μεταγνώση

Διανύοντας τα τρία στάδια της πορείας σκέψης, ο μαθητής μπορεί να φτάσει στη μεταγνώση, την επίγνωση των γνωστικών του διαδικασιών και των αποτελεσμάτων τους. Η μεταγνώση είναι αναστοχασμός πάνω στη γνώση (Schoenfeld, 1987), είναι γνώση για τη γνώση (Flavell, 1979). Κατευθύνει τον μαθητή στην αποκάλυψη της προϋπάρχουσας γνώσης (μεταγνωστική γνώση), στην αναγνώριση του τι κάνει για να μάθει (μεταγνωστική δεξιότητα) και πώς αισθάνεται όταν μαθαίνει (μεταγνωστική εμπειρία) (Hacker, Dunlosky and Graesser, 2009). Φτάνοντας στη μεταγνώση, ο μαθητής μπορεί να βλέπει εικόνες στο μυαλό του οι οποίες λειτουργούν ως εργαλείο ανατροφοδότησης, αφού του δίνουν πληροφορίες/μηνύματα που αφορούν στον βαθμό που έμαθε κάτι, πώς το έμαθε και πώς αισθάνεται γι αυτό που έμαθε.

Η διαδικασία σκέψης επιφέρει επίγνωση του τι ο μαθητής γνωρίζει και τι δεν γνωρίζει, ώστε να μπορεί να ελέγξει και ρυθμίσει τη γνωστική του διαδικασία, για να αναπτύξει το τι γνωρίζει και να αποκαταστήσει το τι δεν γνωρίζει.

Προορισμός η επίτευξη: διαδικασία μετασχηματισμού της σκέψης σε πράξη

Η μεταγνώση μετουσιώνεται σε αφετηρία της πορείας μετασχηματισμού της σκέψης σε πράξη ή εσωτερικό κίνητρο για την επίτευξη μάθησης. Τα στάδια διανύονται τώρα αντίστροφα με την καθοδήγηση του εκπαιδευτικού σε επίπεδο τάξης. Η συγκεκριμένη πορεία αποδίδει στον εκπαιδευτικό την ευθύνη για επιλογή δεικτών επάρκειας ή πρακτικών που κατευθύνουν τον μαθητή στην επίτευξη.

Μεταγνώση

Η εσωτερική γνώση την οποία ο μαθητής αναγνωρίζει ότι κατέχει εξωτερικεύεται.  Η μαιευτική μέθοδος συμβάλλει στην εξωτερίκευση της προϋπάρχουσας γνώσης του μαθητή και μπορεί να πραγματοποιηθεί με τη μέθοδο της ιδεοθύελλας/καταιγισμού ιδεών και με ανοικτού-τύπου ερωτήσεις. Αν για παράδειγμα το κοινωνικό φαινόμενο συζήτησης είναι ο εκφοβισμός, η προϋπάρχουσα γνώση μπορεί να έρθει στο φως με ερωτήσεις, όπως:  «Τι είναι εκφοβισμός;», «Με ποιες έννοιες θα συνδέατε τον εκφοβισμό:», «Σε ποιες ομάδες θα κατηγοριοποιούσατε τις έννοιες;». Τέτοιες ερωτήσεις αποτελούν πρόκληση για ανάκληση της προϋπάρχουσας γνώσης που βρίσκεται στη μνήμη του μαθητή και εξωτερικοποίησής της.

Κατανόηση

Με διδακτικές μεθόδους, όπως διαλεκτική, ομαδο-συνεργατική, συνθετική εργασία και λύση προβλήματος, που διευκολύνουν την εξωτερικοποίηση αντιλήψεων/πεποιθήσεων και τη διερεύνηση, ο εκπαιδευτικός συμβάλλει στο να κατανοήσει ο μαθητής πώς μαθαίνει. Η συζήτηση που εκτυλίσσεται κατά τη διαδικασία διδασκαλίας-μάθησης ενέχει τη δυναμική να εκσκάπτει τις πολλαπλές ιδέες των μαθητών για ένα θέμα και την πολυπλοκότητα της σκέψης τους. Η συζήτηση παρομοιάζεται με παιχνίδι ping-pong, όπου η μπάλα πηγαίνει από τον ένα παίκτη στον άλλο και στόχος είναι η νίκη. Νίκη στον διάλογο αποτελεί η αποδοχή της άποψης του ενός από την ομάδα, η οποία εξετάζει μια άποψη από πολλές οπτικές γωνίες (Senge, 2006).

Στρατηγική μάθησης

Η γνώση των παραγόντων που επηρεάζουν τη μάθηση κατευθύνει τον εκπαιδευτικό σε δείκτες επάρκειας κατάλληλους για τη διαχείρισή τους. Η διαφοροποίηση της διδασκαλίας μπορεί να αντιμετωπίσει τον μαθητή ως άτομο, αφού η φιλοσοφία της είναι η βελτίωση του μαθητή σε σχέση με τον εαυτό του. Ο εκπαιδευτικός, ως παράγοντας, διαχειρίζεται τον εαυτό του κινούμενος από εσωτερικά κίνητρα: επαγγελματική αφοσίωση, αγάπη για τα παιδιά, ανάγκη για επαγγελματική ικανοποίηση (Konstantinides-Vladimirou, 2015). Ο παράγοντας δραστηριότητα αφορά στην επένδυση χρόνου και προσπάθειας από τον εκπαιδευτικό για αναγνώριση της πολλαπλής νοημοσύνης των παιδιών με στόχο την κατάλληλη προσαρμογή της δραστηριότητας. Οι στρατηγικές μάθησης μπορεί να είναι γνωστικές και μεταγνωστικές. Η συγγραφή παραγράφου αποτελεί γνωστική στρατηγική. Η διαπίστωση ότι η παράγραφος είναι αποτελεσματική αποτελεί μεταγνωστική στρατηγική.

Ο αναστοχασμός μπορεί να αποτελέσει τεχνική/πρακτική αποκάλυψης των παραγόντων που επηρεάζουν τη μάθηση και οδηγό διαχείρισης των παραγόντων αν εφαρμοστεί ως δραστηριότητα στην τάξη. Ο εκπαιδευτικός μπορεί να παρατηρήσει και μελετήσει πώς οι μαθητές λειτουργούν σε δύσκολες γνωστικές δραστηριότητες, π.χ. λύση πολύπλοκων προβλημάτων. Μπορεί, ακόμη, να χρησιμοποιήσει την πρακτική εξάσκησης των μαθητών στη συγγραφή αυτό-αναφοράς ή έκθεσης αυτοαξιολόγησης.

Επίτευξη

Η επίτευξη αποτελεί δυνατό εσωτερικό κίνητρο για μάθηση, το οποίο ενδυναμώνεται από άλλα εσωτερικά κίνητρα, όπως την αναγνώριση, υπευθυνότητα, ανέλιξη και την ίδια την δραστηριότητα (Herzberg, 1968). Η επίτευξη στόχων συνδέεται με την αυτοκυριαρχία, τη μάθηση και προσωπική ανάπτυξη (Senge, 2006). Με την επίτευξη να σημαίνει την αρχή και το τέλος της πορείας προς και από τη μεταγνώση, ο κύκλος που διαμορφώνεται εισηγείται ένα μοντέλο  συστημικής προσέγγισης της μεταγνώσης για μετασχηματισμό της σκέψης σε πράξη με κατεύθυνση την ανάπτυξη του μαθητή.

Σχήμα 1 (2η φωτογραφία κάτω): Μεταγνώση: Συστημική προσέγγιση για μετασχηματισμό της σκέψης σε πράξη με κατεύθυνση την ανάπτυξη του μαθητή.

Αναφορές

Bryman, Α. (2004) Social research methods. New York: Oxford.

Carnell, E. and Lodge, C. (2002) Supporting effective learning. London: Paul Chapman Publishing.

Dewey, J. (1933) How We Think, New York: D. C. Heath. Classic and highly influential discussion of thinking.

Flavell, J. H. (1979) Metacognition and cognitive monitoring: A new area of cognitive developmental inquiry. American Psychologist. Vol. 34, pp. 906-911.

Hacker, D. J., Dunlosky, A. and Graesser, J.C. (2009) Metacognition in Educational Theory and Practice. New York, NY: Routledge

Herzberg, (1968) Work and the nature of man. London: Staples Press.

*Βοηθός Διευθύντρια Α΄, Μέση Εκπαίδευση  

Μεταγνώση: Συστημική προσέγγιση για μετασχηματισμό της σκέψης σε πράξη

Μεταγνώση: Συστημική προσέγγιση για μετασχηματισμό της σκέψης σε πράξη


Αφήστε ένα σχόλιο

  • Υποχρεωτiκά πεδία *


If you have trouble reading the code, click on the code itself to generate a new random code.
 

ριζου παναγιωτα
Sun November 11, 2018, 21:34:24
Εξαιρετικη προσεγγιση..περιγραφικη,αμεση,κατανοητη

FREDERICKJULY18
ucaln2prtyxia
 Cyprus School of Molecular Medicine
kaitomia-ereyna ucy
CUTSEPT2018
NEAPJUL17
MIMSEPT
INTERCOLLEGE
THEOLOGIKISXOLI
CDA2018
PAJUNE18
PROGNOSIS9
MARTIME
FORUMMARCH
OLYMPION2017
iky2018
ALEXANDERJULY18
OPAPCYPRUS
MOECEE
Middlesex2016