KESJULY18

2018-10-18 15:55:04
Κλασικά Γράμματα στη Μέση Eκπαίδευση: Το μάθημα των Λατινικών στο Λύκειο

Κλασικά Γράμματα στη Μέση Eκπαίδευση: Το μάθημα των Λατινικών στο Λύκειο


ΤΗΣ ΔΑΝΑΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΔΟΥ*

Με μια απόφαση που ενέσκηψε ως κεραυνός εν αιθρία, ο Υπουργός Παιδείας και Θρησκευμάτων της Ελλάδας ανακοίνωσε τον περασμένο Σεπτέμβριο την κατάργηση του μαθήματος των Λατινικών στα Λύκεια της Ελλάδας από το 2020. Τα επιχειρήματα που επικαλέστηκε είχαν να κάνουν όχι με τη σπουδαιότητα ή μη του μαθήματος και με την ουσία της μόρφωσης που αυτό προσφέρει, αλλά με κάποια τρωτά στη διδασκαλία του και στον τρόπο αξιολόγησης των μαθητών. Η λογική των επιχειρημάτων αυτών είναι τόσο παιδαριώδης και απλοϊκή, ώστε αφενός υποτιμά τη νοημοσύνη του μέσου Έλληνα, και αφετέρου αποκαλύπτει πέραν πάσης αμφιβολίας τα αληθινά κίνητρα των εμπνευστών της πρωτοφανούς αυτής επίθεσης κατά της κλασικής παιδείας και, συνεπώς, κατά του παρελθόντος και του πολιτισμού των Ελλήνων.     

Την αρχική έκπληξη διαδέχθηκαν τις επόμενες μέρες σφοδρές αντιδράσεις τόσο της Πανεπιστημιακής κοινότητας – εν Ελλάδι και στο εξωτερικό – όσο και των οργανωμένων Φιλολόγων και άλλων εγγράμματων ανθρώπων καθώς και πλήθους κόσμου. Αρκεί να παραθέσουμε κάποιες απόψεις από όσες δημοσιεύθηκαν, για να καταλάβουμε το μέγεθος της αντίδρασης, και να αντιληφθούμε την αξία των Λατινικών γραμμάτων για τον παγκόσμιο πολιτισμό, αλλά και κυρίως για τον ευρωπαϊκό και ειδικά για τον ελληνικό. Παραθέτουμε αποσπάσματα των ανακοινώσεων της Κοσμητείας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών και της Εταιρείας Ελλήνων Φιλολόγων.

«Τα Λατινικά προάγουν τη γνώση των μαθητών για τον ευρωπαϊκό πολιτισμό… μέσω της γνωριμίας τους με μια γλώσσα και έναν πολιτισμό που αποτέλεσε βασικό πυλώνα του ευρωπαϊκού πολιτισμού, με διαρκή και διαχρονική επίδραση. Η μελέτη τόσο της λατινικής γλώσσας όσο και της λατινικής λογοτεχνίας και του ρωμαϊκού πολιτισμού αποτελούν απαραίτητες προϋποθέσεις για να διαμορφώσουν οι Έλληνες μαθητές ολοκληρωμένη ευρωπαϊκή πολιτισμική ταυτότητα. Ενισχύουν παράλληλα την αίσθηση των δεσμών και της συνέχειας του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού με τον ρωμαϊκό και τον βυζαντινό. Την ώρα που οι λαοί παγκοσμίως αναθεωρούν την όποια  απομάκρυνσή τους από την κλασική παιδεία… και επιδιώκουν τον επαναπροσδιορισμό της ταυτότητας και του πολιτισμού τους ανατρέχοντας στις βάσεις αυτής της παιδείας, προκαλεί τουλάχιστον κατάπληξη η απόφαση του ελληνικού Υπουργείου Παιδείας… που καταδικάζει τους μαθητές μας σε ελλιπέστατη κατάρτιση στην ιστορία και τον πολιτισμό, σε μονομέρεια και σε προσκόλληση σε ξεπερασμένες εθνικιστικές αντιλήψεις.» «Η ορολογία των φυσικών, ιατρικών και όλων των θετικών επιστημών βασίζεται κυρίως στα Λατινικά. Γι’ αυτό και μόνο, έστω και στοιχειώδης γνώση της Λατινικής θα ήταν χρήσιμο να προσφέρεται και στη γενική παιδεία, όπως συνέβαινε παλαιότερα… Το Υπουργείο λησμονεί ότι η Λατινική τροφοδότησε με απαράμιλλη γλωσσική αρτιότητα το Ρωμαϊκό Δίκαιο, που συνιστά τον ακρογωνιαίο λίθο της σύγχρονης Νομικής Επιστήμης... Παραγνωρίζεται επίσης η ουσιαστική σχέση της Λατινικής με την Ελληνική γλώσσα στη δομή, στη μορφολογία και στο λεξιλόγιο. Η Ελληνική, κατά τον Μεσαίωνα και μετά την πτώση του Βυζαντίου, διαδόθηκε στη Δύση κυρίως μέσω της Λατινικής, έτσι ώστε οι ευρωπαϊκές γλώσσες που έχουν ως βάση τη Λατινική να χαρακτηρίζονται… ως «κρυπτοελληνικές». Ως εκ τούτων, οι κλασικές γλώσσες, τα Αρχαία Ελληνικά και τα Λατινικά, δεν είναι νεκρές, αλλά ζουν, ενυπάρχουν ενσωματωμένες στη σύγχρονη γλώσσα των επιστημών και της καθημερινής ζωής, συμβάλλοντας έτσι στην πνευματική και πολιτισμική ανάπτυξη του σύγχρονου οικουμενικού ανθρώπου... Σε μια εποχή επικράτησης της τεχνολογίας, τα κλασικά γράμματα ενισχύουν το μορφωτικό επίπεδο των νέων, οξύνουν την κριτική τους σκέψη και καλλιεργούν τον ψυχικό τους κόσμο.»

Μια σύντομη περιδιάβαση στην ιστορία των Ρωμαίων και της Λατινικής γλώσσας αποδεικνύει την εξάρτηση των Ρωμαίων από τους Έλληνες και τον πολιτισμό τους, τους παράλληλους δρόμους που ακολούθησαν στην Ιστορία και την αδιάσπαστη ενότητα στην οποία συνδέονται.

Η επίδραση των Ελλήνων στους Ρωμαίους είχε ξεκινήσει αμέσως μετά τη γνωριμία των δύο λαών (μέσα από τους αποικισμούς και τις εμπορικές συναλλαγές), από τα χρόνια που ο Ελληνισμός βρισκόταν στην ακμή του. Γλωσσικά οι δυο λαοί ήταν συγγενείς – λόγω της καταγωγής τους από την Ινδοευρωπαϊκή οικογένεια – ενώ ήδη από τον 8ο αι. π.Χ. οι Ρωμαίοι είχαν παραλάβει από τους Έλληνες το αλφάβητο και το είχαν προσαρμόσει στη δική τους γλώσσα. Η γλώσσα, ο τρόπος ζωής, η τέχνη και η γραμματεία των Ελλήνων αποτέλεσαν το εφαλτήριο για τον εκπολιτισμό του καθαρά γεωργικού και ανερχόμενου στρατιωτικά λαού. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι η λογοτεχνία γεννήθηκε στη Ρώμη στα μέσα του 3ου αι. π.Χ. από τον Λίβιο Ανδρόνικο, έναν Έλληνα αιχμάλωτο πολέμου από τον Τάραντα, ο οποίος οργάνωνε στη Ρώμη θεατρικές παραστάσεις με έργα ελληνικά διασκευασμένα στα Λατινικά και μετέφρασε Όμηρο στα Λατινικά.

Η ελληνική επίδραση στη γλώσσα και τον πολιτισμό των Ρωμαίων έγινε ακόμα μεγαλύτερη με την κατάκτηση όλου του ελληνικού κόσμου από αυτούς. Σιγά σιγά, μορφωμένοι και καλλιεργημένοι θεωρούνταν μόνο οι Ρωμαίοι που ήξεραν ελληνικά. Όχι τυχαία ο ποιητής Οράτιος γράφει σε μια επιστολή του ότι «Η Ελλάδα, ενώ κατακτήθηκε, κατέκτησε τον άγριο νικητή και εισήγαγε τις τέχνες στο αγροτικό Λάτιο», θέλοντας να δείξει την ελληνική επιρροή σε όλους τους τομείς της ρωμαϊκής ζωής και τον θαυμασμό των Ρωμαίων για τους Έλληνες. Παράλληλα όμως με την imitatio – τη μίμηση δηλαδή των Ελλήνων από τους Ρωμαίους – διάχυτη ήταν στους Ρωμαίους και η aemulatio, η αντιζηλία και αντιπαλότητά τους απέναντι στους προκατόχους και εκπολιτιστές τους.

Χαρακτηριστική της διττής αυτής στάσης των Ρωμαίων απέναντι στους Έλληνες, αλλά και του δημιουργικού διαλόγου που είχαν οι δύο πολιτισμοί, είναι η στάση των Ρωμαίων απέναντι στα μέλη της περίφημης πρεσβείας των τριών φιλοσόφων που έστειλαν οι Αθηναίοι στη Ρώμη το 156 π.Χ., προκειμένου να πείσουν τους Ρωμαίους να απαλλάξουν την Αθήνα από ένα πρόστιμο που της είχε επιβληθεί. Η πρεσβεία, την οποία αποτελούσαν οι τρεις διασημότεροι φιλόσοφοι της εποχής (Καρνεάδης, Διογένης και Κριτόλαος), έτυχε θερμής αποδοχής από τους Ρωμαίους. Τα μαθήματά τους τα παρακολουθούσαν επιφανείς και ένδοξοι άνδρες, όπως μας πληροφορεί ο Κικέρωνας, ένθερμος υποστηρικτής και θαυμαστής του ελληνικού πολιτισμού. Οι φιλόσοφοι δίδαξαν για κάποιους μήνες στη Ρώμη, ώσπου στο τέλος ο Κάτωνας ο πρεσβύτερος, αντίπαλος του Κικέρωνα και ο γνωστότερος ανθέλληνας της εποχής, έπεισε τη Σύγκλητο να τους επιβάλει να αναχωρήσουν.  

Η αδιάσπαστη ενότητα των δύο πολιτισμών σε όλες τις πτυχές του βίου αντικατοπτρίζεται χαρακτηριστικά μέσα από τη λατινική, λογοτεχνική και μη, γλωσσική παραγωγή που μας σώζεται. Τα λογοτεχνικά έργα των Ρωμαίων είναι γεμάτα από αναφορές σε αντίστοιχα ελληνικά – συχνά η ονομασία των έργων παραπέμπει σε συγκεκριμένα ελληνικά – ενώ ακολουθούν τα ελληνικά ως προς τα λογοτεχνικά είδη (μόνο στο είδος της σάτιρας πρωτοτυπούν οι Ρωμαίοι). Ανάλογα παρατηρούνται και στους διάφορους επιστημονικούς τομείς, καθώς οι Ρωμαίοι επικαλούνται συνεχώς τους Έλληνες, διασώζοντας έτσι την ελληνική σκέψη ή συνεχίζοντάς την και επενδύοντας πάνω σε αυτήν (ενδεικτικά είναι τα παραδείγματα της φιλοσοφίας και της ρητορικής). Δικαιωματικά συνεπώς η Αρχαία Ελληνική γραμματεία και η Λατινική αντικρίζονται σε όλα τα Πανεπιστήμια του κόσμου ως μια ενότητα, φέρουν τον τίτλο των Κλασικών Γραμμάτων και μελετώνται παράλληλα.   

Τα Κλασικά Γράμματα στην Κύπρο σήμερα προσπαθούν να ανακάμψουν μετά το πλήγμα που είχαν υποστεί από το Ενιαίο Λύκειο. Ιδιαίτερα το μάθημα των Λατινικών είχε σχεδόν εξαφανιστεί λόγω του καθεστώτος των ελεύθερων επιλογών και της αφαίρεσής του από τα μαθήματα πρόσβασης. Σύμφωνα με το Νέο Ωρολόγιο Πρόγραμμα, τα Λατινικά επανεντάχθηκαν στα υποχρεωτικά μαθήματα της κατεύθυνσης Κλασικών και Ανθρωπιστικών Σπουδών και στα επιλεγόμενα της κατεύθυνσης Ξένων Γλωσσών και Ευρωπαϊκών Σπουδών, και αποκαταστάθηκαν ως μάθημα πρόσβασης σε διάφορες πανεπιστημιακές Σχολές /Τμήματα.

Είναι υποχρέωση των Φιλολόγων που σέβονται πρωτίστως τον εαυτό τους ως φορέα και εκπρόσωπο της ελληνικής γλώσσας, ιστορίας και πολιτισμού, να στηρίξουν τη διδασκαλία των Λατινικών και να καλλιεργούν το ενδιαφέρον και την αγάπη των μαθητών τους γι΄ αυτά. Είναι όμως ταυτόχρονα και υποχρέωση της ελληνικής πολιτείας να κατανοήσει τη σπουδαιότητα του μαθήματος για τη δημιουργία συνειδητοποιημένων Ελλήνων, μέσα σε μια πολυεθνική και πολυπολιτισμική κοινωνία όπως η σημερινή, και να αναθεωρήσει την απαράδεκτη απόφασή της για κατάργηση της διδασκαλίας των Λατινικών.      

*Β.Δ., Μ.Α. στην Κλασική Φιλολογία


Αφήστε ένα σχόλιο

  • Υποχρεωτiκά πεδία *


If you have trouble reading the code, click on the code itself to generate a new random code.
 

FREDERICKJULY18
ucaln2prtyxia
 Cyprus School of Molecular Medicine
kaitomia-ereyna ucy
TEPAKFEB19
NEAPJUL17
INKPAIDEIA19
HPJETPRO
THEOLOGIKISXOLI
CDA2018
INTERCOLLEGE9
PROGNOSIS9
MARTIME
FORUMMARCH
global
CYIMASTER
Middlesex2016