KESAISTHTIKI18

2017-05-08 10:23:08
Αγώνας του «καλού ενάντια στο κακό»: Προκλήσεις στη διαχείριση προσφυγικής εμπειρίας στην εκπαίδευση

Αγώνας του «καλού ενάντια στο κακό»: Προκλήσεις στη διαχείριση προσφυγικής εμπειρίας στην εκπαίδευση


ΤΗΣ ΔΡΟΣ ΠΕΤΡΟΥΛΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΥ*

Είναι γεγονός πως η διδασκαλία των παιδιών για το παρελθόν συμβαίνει σε τρία επίπεδα, το οικογενειακό, το τοπικό και το εθνικό. Η οικογένεια, φαίνεται να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη διαδικασία μεταφοράς και διατήρησης της προσφυγικής μνήμης με τη μεταφορά της προσφυγικής εμπειρίας και του πόνου που συνοδεύει η απώλεια σημαντικών για τα άτομα τόπων. Εκτός από τα μέλη της οικογένειας, άλλα συγγενικά πρόσωπα, εκπαιδευτικοί, βιβλία και τα Μ.Μ.Ε, έχουν οριστεί ως σημαντικές πηγές από τις οποίες οι Ελληνοκύπριοι απόγονοι μαθαίνουν για την προσφυγική εμπειρία και τα μέρη που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν (Hadjiyanni, 2002∙ Loizos, 1981).

Όπως αναφέρουν αρκετοί ερευνητές, η έντονη παρουσία της μνήμης του τραύματος στη ζωή των Κυπρίων προωθείται από τη «βιομηχανία μνήμης» (memory industry) (Klein, 2000) η οποία υπάρχει και στις δυο κοινότητες (Zembylas & Karahasan, 2006). Ο Bowman (2006) περιγράφει για τους Ελληνοκύπριους,

«Δεν Ξεχνώ». Αυτές ήταν οι λέξεις που λειτουργούσαν σα σύμβολο στην Κύπρο. Υπήρχαν στα σχολικά βιβλία ασκήσεων και στις φωτογραφίες των χωριών υπό κατοχή. Τα παιδιά τις έβλεπαν καθημερινά στο σχολείο, κάθε φορά που είχαν να γράψουν. Κάθε βράδυ, πριν από το κύριο δελτίο ειδήσεων, παρουσιαζόταν η εικόνα ενός κατεχόμενου χωριού με το «Δεν Ξεχνώ» από κάτω. Αυτό που δεν έπρεπε να ξεχαστεί ήταν τόσο ξεκάθαρο, που δεν υπήρχε ανάγκη για περισσότερα λόγια. Οι μνήμες των κατεχόμενων χωριών μας, τα τζάκια των προγόνων μας, οι τάφοι μας, οι κατεχόμενες εκκλησίες μας, οι κήποι και τα περιβόλια μας  (Bowman, 2006, σελ. 122).

Η διαχείριση του τραύματος της προσφυγικής εμπειρίας των Ελληνοκυπρίων μετά την τουρκική εισβολή του 1974 είναι ένα φλέγον θέμα που προβληματίζει τους εκπαιδευτικούς. Σύμφωνα με δεδομένα, αν και μετά το 2003 και το άνοιγμα των οδοφραγμάτων, ο στόχος του «Δεν Ξεχνώ» παραμελήθηκε κάπως (Zembylas, 2011), αρκετοί εκπαιδευτικοί εμπλέκουν στη διδασκαλία τους πρακτικές που στοχεύουν στην καλλιέργεια της μνήμης των κατεχομένων εδαφών, είτε με ενότητες «Δεν Ξεχνώ», είτε με αφορμή κάποιες εθνικές επετείους και σχολικές γιορτές (Αντωνίου, 2015). Τον Αύγουστο του 2008 ανακοινώθηκε η εισαγωγή μιας νέας πολιτικής πρωτοβουλίας με στόχο την προαγωγή της «ειρηνικής συνύπαρξης», η οποία ωστόσο προκάλεσε αντιδράσεις. Γενικά, φαίνεται να παρατηρούνται διαφορετικές αντιλήψεις όσον αφορά στο πώς ο εκπαιδευτικός κόσμος χειρίζεται θέματα προσφυγικού τραύματος στη βάση ότι οι έννοιες του «πρόσφυγα» και της «προσφυγοποίησης» έχουν πολιτικοποιηθεί στο συγκείμενο της Κύπρου.

   Σύμφωνα με έρευνες, στις κοινωνίες οι οποίες υποφέρουν από τις συνέπειες του πολέμου και της σύγκρουσης, εντοπίζονται κάποιες πραγματικότητες οι οποίες διαιωνίζουν μια συγκεκριμένη ρητορική στο λόγο για έκφραση των συναισθημάτων των ατόμων (Bekerman & Zembylas, 2012). Μια από αυτές τις πραγματικότητες είναι η «προσφυγική εμπειρία». Η διαχείριση του τραύματος της προσφυγικής εμπειρίας μέσα από την εκπαίδευση είναι δυνατόν να λάβει δύο διαστάσεις: την προβολή της κυρίαρχης προοπτικής μέσα από τη μονολιθική παρουσίαση του τραύματος ή την προβολή περισσότερων προοπτικών, μέσω ενός εναλλακτικού τρόπου διαχείρισης της ιστορίας. Η εκπαίδευση αν και αποτελεί ένα τομέα για προώθηση εναλλακτικών αναπαραστάσεων της ιστορίας ερευνητικά δεδομένα παρουσιάζουν πως, εντούτοις σήμερα και σε γενικές γραμμές, αναδεικνύει την κυρίαρχη προοπτική του παρελθόντος, με αποτέλεσμα την προαγωγή της μονολιθικής αφήγησης της τραυματικής εμπειρίας μέσα από την ρητορική του «Εμείς» και οι «Άλλοι». H εκπαίδευση πολύ συχνά χρησιμοποιείται για να απεικονίσει τον «Άλλο» ως τον κακό εχθρό, στον οποίο αποδίδεται μια «απ – ανθρωποποιημένη» εικόνα (Hadjipavlou, 2005), στα πλαίσια της προσπάθειας για εθνοποίηση του πένθους (Butller, 2004).

            Με πρόσφατα παραδείγματα φανατισμού σε διαφορετικές συγκυρίες, θα ήταν αφελές να επιτρέψουμε στην ηθικολογία της μισαλλοδοξίας να διαιωνίζεται στην παιδεία και στην πολιτική μας ζωή. Στη βάση υπεραπλουστεύσεων, που φέρουν το μήνυμα ότι τα δικά μας ανθρώπινα δικαιώματα έχουν μεγαλύτερη αξία από αυτά των άλλων οδηγούμαστε σε νέες αδικίες. Γιατί περιμένουμε δικαιοσύνη όσον αφορά στο κυπριακό, όταν για απλά καθημερινά παραδείγματα κι αδικίες που συμβαίνουν γύρω μας δεν προβληματιζόμαστε ούτε κι αναλαμβάνουμε δράση με μικρά βήματα;

            Το βασικό ερώτημα στο οποίο ερχόμαστε ενώπιων, αφορά στη διαχείριση του τραύματος με στόχο τη δημιουργία δημόσιας και εκπαιδευτικής παιδαγωγικής για την ανοικοδόμηση μιας ανανεωμένης συναισθηματικής κοινότητας (Gandhi, 2006), η οποία δημιουργεί τα μικρά ανοίγματα ενώ παράλληλα δεν ξεχνά, σέβεται και τιμά τις απώλειες που έζησαν τα άτομα. Η αναγνώριση του τραύματος για τα όσα υπέφερε μια ομάδα ατόμων ίσως να μην οδηγεί στον μετριασμό του πόνο τους, αλλά καθιστά το τραύμα διαχειρίσιμο. Mε απώτερο σκοπό την πλαισιοθέτηση του τραύματος αυτού, σε ένα συγκεκριμένο πλαίσιο σεβασμού της μνήμης του πρόσφυγα, σε μια προσπάθεια καλλιέργειας κουλτούρας ειρήνης, η ιδέα του «κοινού πόνου» και της «κοινής τρωτότητας» μπορεί να αποτελέσει τη βάση για μια ανανεωμένη εκπαιδευτική πολιτική που αναγνωρίζει τον πόνο και την απώλεια του πρόσφυγα, ακόμη και στον Άλλο. Γιατί όλοι ανά πάσα στιγμή μπορούμε να βρεθούμε στη θέση του Άλλου, να βιώσουμε την απώλεια και να πονέσουμε. Οποιαδήποτε μορφή απώλειας, συνιστά μια τραυματική εμπειρία κι είναι δύσκολο να καταφέρει κανείς να δώσει απαντήσεις στα παιδιά...

*Διδάκτωρ Θεωρίας της Παιδείας/ Αναλυτικά Προγράμματα

Εκπαιδευτικός


Αφήστε ένα σχόλιο

  • Υποχρεωτiκά πεδία *


If you have trouble reading the code, click on the code itself to generate a new random code.
 

FREDERICKJULY18
ucaln2prtyxia
 Cyprus School of Molecular Medicine
kaitomia-ereyna ucy
MA/MSc2018
NEAPJUL17
INTERCOLLEGE
MIDMA
TONERAOS
THALIS
CDA2018
PAJUNE18
MARTIME
AIGAIA
FORUMMARCH
global
ALEXANDERJULY18
OPAPCYPRUS
MOECEE
Middlesex2016